Çin Açık Kaynak Yapay Zekası: DeepSeek, Qwen ve Yeni Küresel Dengeler

12.02.2026

Yapay zeka dünyasında rüzgarın yönü sert bir şekilde değişti. MIT Technology Review’un 12 Şubat 2026 tarihli analizine göre, geçtiğimiz yıl Çin yapay zekası için tam anlamıyla bir dönüm noktası oldu. Ocak 2025’te DeepSeek’in R1 muhakeme modelini yayınlamasıyla başlayan dalga, bugün Silikon Vadisi’nden Hugging Face’e kadar her yerde hissedilen devasa bir tsunamiye dönüştü. Artık Çinli şirketler, sadece "taklit eden" değil, Batılı lider modellerin performansını çok daha düşük maliyetlerle sunarak standartları belirleyen taraf konumunda. Fiyat/Performans Devrimi: Kimi K2.5 ve DeepSeek Geçtiğimiz hafta Çinli Moonshot AI firması, en yeni açık ağırlıklı modeli Kimi K2.5'i piyasaya sürdü. İlk kıyaslamalar (benchmark), bu modelin Anthropic’in ünlü Claude Opus modeliyle başa baş bir performans sergilediğini gösteriyor. Ancak asıl çarpıcı olan fark performans değil, maliyet: Kimi K2.5, Claude Opus’un kabaca yedide biri fiyatına çalışıyor. https://i0.wp.com/asiatimes.com/wp-content/uploads/2024/12/China-AI-Flag-Technology.jpg?fit=1200%2C799&quality=89&ssl=1 Benzer bir etkiyi DeepSeek R1 de yaratmıştı. OpenAI’ın o1 modeline kıyasla çok daha ucuz bir alternatif sunan DeepSeek, ABD teknoloji hisselerinde 1 trilyon dolarlık geçici bir değer kaybına yol açacak kadar büyük bir piyasa şoku yaratmıştı. Bu modellerin en büyük farkı, kapalı kutu (proprietary) olmamaları. Ağırlıkları (weights) halka açık yayınlanıyor; yani herkes indirip inceleyebiliyor ve değiştirebiliyor. Liderlik Koltuğu El Değiştiriyor: Qwen vs. Llama Veriler yalan söylemez. Hugging Face üzerinde Alibaba’nın Qwen model ailesi, kümülatif indirme sayılarında Meta’nın Llama modellerini geride bıraktı. MIT tarafından yapılan yeni bir araştırma da bu durumu teyit ediyor: Çin menşeli açık kaynak modelleri, toplam indirme sayısında ABD modellerini geçmiş durumda. Bu durum, geliştiricilerin alışkanlıklarını da değiştiriyor. Nathan Lambert’in ATOM projesine göre, Ağustos 2025 itibarıyla Hugging Face’teki yeni model türevlerinin (remix) %40’ından fazlası Qwen tabanlıyken, Llama tabanlı olanlar %15’e gerilemiş durumda. Yani geliştiriciler artık üzerine inşa edecekleri "temel" olarak Çin modellerini seçiyor. Silikon Vadisi’nin Yeni Altyapısı Bu değişim sadece Asya ile sınırlı değil; Silikon Vadisi’nin kalbinde de yankılanıyor. Andreessen Horowitz’in genel ortaklarından Martin Casado’nun verilerine göre, açık kaynak yığını (stack) ile yatırım arayan girişimlerin yaklaşık %80’i, altyapılarında Çin menşeli açık modelleri kullanıyor. OpenRouter kullanım verileri de bunu destekliyor; 2024 sonlarında neredeyse sıfır olan Çin modeli kullanımı, son haftalarda %30’lara dayanmış durumda. Çinli laboratuvarlar artık sadece model üretmiyor, mimari yeniliklere de öncülük ediyor. DeepSeek’in bellek verimliliği ve dikkat (attention) önbelleği sıkıştırma teknikleri, küresel araştırma topluluğu tarafından hızla benimseniyor. Tsinghua Üniversitesi’nden Profesör Liu Zhiyuan’ın belirttiği gibi, açık kaynak stratejisi Çinli firmalar için sadece ticari değil, aynı zamanda kültürel ve stratejik bir hamle. ABD’nin kapalı sistemlerine karşı "politik olarak doğru" bir duruş sergiliyorlar. Sonuç olarak, ihracat yasakları ve politik gerilimlere rağmen, Çin yapay zekası artık sadece bir tüketici uygulaması değil; küresel AI geliştiricilerinin üzerine inşa ettiği temel bir "altyapı katmanı" haline gelmiş durumda.